Ninh Vân – thủ phủ nghề đá mỹ nghệ

Từ Hà Nội xuôi về phía Nam theo quốc lộ 1A hơn 100 km, qua thành phố Ninh Bình và cầu Yên là tới xã Ninh Vân. Đây là mảnh đất nổi tiếng với làng nghề đá mỹ nghệ với tuổi đời hàng trăm năm. Có những người nghệ nhân tài hoa có thể biến những tảng đá thô kệch thành những sản phẩm thẩm mỹ cao và giàu tính nghệ thuật.

Đổi đời nhờ nghề đá

Là một xã miền núi nằm ở phía Tây Nam huyện Hoa Lư, nhưng do chỉ cách thành phố Ninh Bình 7,5 km. Hệ thống giao thông thuận tiện và được thiên nhiên ưu đãi cho nguồn đá tự nhiên khổng lồ. Ninh Vân từ lâu đã trở thành thủ phủ của nghề chế tác đá. Trên mọi con đường, khắp các ngõ ngách, các sản phẩm như tượng Phật, lư hương, cuốn thư, mộ đá… nhiều không kể xiết. Thống kê cho thấy ở đây có hơn 450 hộ và doanh nghiệp làm nghề đá, số ô tô tải, xe cá nhân lớn nhỏ khoảng hơn 100 chiếc và gần như không có hộ nghèo.

 

 

Tới năm 1984, một vài nghệ nhân tay nghề cao ở đây được cử sang Campuchia để tạo tác bức tượng quân tình nguyện Viêt Nam. Năm 1989, thợ đá Ninh Vân tiếp tục được tín nhiệm dựng bức tượng Bà mẹ Việt Nam anh hùng tại Sài Gòn. Đây được cho là thời điểm Ninh Vân chuyển mình mạnh mẽ, từ mô hình hợp tác xã tập trung thành các doanh nghiệp và hộ kinh doanh cá thể, từ sản phẩm dân dụng đơn giản sang những nhóm sản phẩm chủ lực là tượng đài và các sản phẩm tâm linh.

Nhận thức được sự phát triển của nghề đá tại đây, tới năm 2004, chính quyền tỉnh Ninh Bình đã quy hoạch 23 ha đất dành riêng cho làng nghề đá mỹ nghệ. Tập trung các cơ sở sản xuất và lao động, đồng thời hạn chế tác động của ô nhiễm môi trường tới đời sống dân sinh. Thậm chí, theo kế hoạch của chương trình Nông thôn mới tại đây, làng nghề sẽ được thêm 5 ha cho diện tích sản xuất và 9 ha cho diện tích cất giữ, trưng bày sản phẩm.

Hồn của đá

Ninh Vân hiện có 13 thôn làm nghề đá với gần 3.000 thợ chuyên nghiệp. Không chỉ giúp người dân tại xã làm giàu và đổi đời. Làng nghề đá mỹ nghệ còn thu hút và tạo nhiều việc làm cho các lao động từ các địa phương lân cận như Nam Định, Hà Nam, Thanh Hóa. Đơn cử như doanh nghiệp Tuyên Mai, chuyên sản xuất tượng đài đá, bia mộ, đang có gần 80 nhân công với mức thu nhập trung bình 6 – 12 triệu đồng/tháng.

 

 

Các sản phẩm đá mỹ nghệ của Ninh Vân đã hiện diện tại khắp mọi miền của đất nước: như tượng 10 cô gái thanh niên xung phong ở ngã ba Đồng Lộc (Hà Tĩnh), tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh (Nghệ An)… Sản phẩm của Ninh Vân khác hẳn các nơi khác nhờ cái hồn riêng có, được tích lũy từ truyền thống nhiều đời làm nghề. Một thợ đá có 30 năm tuổi nghề cho biết: từ khi mới đi học anh đã được các cụ nghệ nhân trong làng chỉ cho cách tìm đá, đục, đẽo, chạm khắc. Hoa văn, đường nét của sản phẩm phải thật tinh tế và sinh động. Đến lượt mình, anh lại truyền nghề cho thế hệ con cháu. Nhờ sự truyền thụ và kết nối giữa các đời ông cha, con cháu, giữa láng giềng, làng xóm, tài năng và tay nghề của người làm đá tại đây ngày càng tài hoa và có hồn. Họ không biết nghề đục đá, mà còn là nghệ sỹ điêu khắc với những hiểu biết phong phú về tâm linh, phong thủy và văn hóa truyền thống.

Tương lai của làng nghề

Người làm nghề ở đây không hề lo ngại con em sẽ học hành và theo nghề khác bởi họ cho rằng để thế hệ sau được tiếp xúc với các kiến thức về lĩnh vực khác như mỹ thuật, kiến trúc, trang trí sẽ giúp sản phẩm của làng nghề ngày càng hoàn thiện, tỉ mỉ và tinh tế hơn. Mặt khác, thu nhập cao từ nghề cũng là sức hút không nhỏ để giữ chân các lứa thanh niên khỏi cám dỗ từ cuộc sống đô thị.

Tuy nhiên, vấn đề khiến làng đá mỹ nghệ Ninh Vân băn khoăn nhất là nguồn đá tự nhiên do làng nghề đang phải cạnh tranh với hai nhà máy xi măng lân cận. Nguồn nguyên liệu tại chỗ hiện chỉ đáp ứng được 60% nhu cầu, còn lại là đá từ các địa phương khác như Hà Nam, Thanh Hóa…

Click Ngay